زرشک صادراتی

زرشک صادراتی


صادرات زرشک و چالش های پیش روی آن

صادرات زرشک یک راهکار قطعی برا رفع مشکلاتی است که باغداران زرشک در استان خراسان و بزودی سایر باغداران زرشک در سراسر ایران با آن مواجه خواهند شد. میزان تولید محصول زرشک  در سال های پیش رو باتوجه به توسعه کشت زرشک در سایر استان های ایران افزایش خواهد یافت. در حال حاضر باتوجه به آخرین آمارنامه محصولات باغی سازمان جهاد کشاورزی در سال ۱۳۹۹، میزان کل تولید محصول زرشک 22322 تن زرشک از میزان 19220 هکتار باغات زرشک است. باتوجه به اینکه بیش از 3200 هکتار از این سطح زیر کشت در سال 1399 سطح غیر بارور بوده ، در سال ۱۴۰۱ با توجه به بارندگی های مناسب میزان تولید این محصول می تواند افزایش یابد. میزان واقعی تولید زرشک می تواند بزرگ تر از این آمار باشد چراکه بسیاری از سطوح زیر کشت آمار دقیقی از تولید خود ارایه نمی دهند و بسیاری از باغات زرشک در سایر استان های کشور آمار تولید و سطح زیر کشت خود را به مراجع اعلام نمی نمایند.

چرا صادرات زرشک اهمیت دارد؟

بسیاری از باغداران زرشک در سال ۹۹ و ۱۴۰۰ روزهای سختی را پشت سر گذاشتند. با وقوع همه گیری کرونا و بسته شدن مرزها ایران از یک طرف و تغییر اولویت های مصرفی مردم در سراسر دنیا ، بازار در حال سکون و  صادرات زرشک بیش از پیش در سکون فرو رفت و در دوره ای که به دلیل افزایش تقاضا برای برخی محصولات تره بار و  ادویه جات قیمت محصولات ۴ تا ۱۰ برابر رشد کردند، قیمت زرشک در محدوده قیمت فروش سال ۹۸ ثابت ماند و میزان فروش آن به شدت کاهش پیدا کرد.

میزان تولید محصول زرشک در ایران نیز مانند زعفران بسیار بیشتر از تقاضای داخلی بوده و در صورتی که صادرات زرشک رونق نگیرد، با ورود تولیدات زرشک از تولیدات  در سایر استان های کشور، مشکل باغدارن بیش از پیش افزایش می یابد و بیش از همه رقابت بین تولید کنندگان برای دسترسی به بازارهای پویا تر دامن گیر تولید کنندگان اصلی این محصول در استان خراسان جنوبی خواهد شد. چرا که هزینه های حمل نقل محصول به بازار های تره بار مرکزی ایران برای خراسانی ها بسیار بالاتر از تولید کنندگان استان اصفحان و فارس  و استان های شمالی کشور خواهد بود.

بر اساس آمار سامانه گمرکات کشور میزان صادرات زرشک از تمامی مبادی گمرکی در سال ۹۷ (آخرین آمار رسمی موجود) ، حدود ۳۵۰ تن محصول بوده و این در حالی است که بر اساس آمارنامه وزارت جهاد کشاورزی میزان تولید زرشک در سال های زراعی متناظر یعنی سال 96 و97 به ترتیب 19372 تن و 19108 تن از حدود 17000 هکتار باغات زرشک بوده است. میزان این صادرات کمتر از ۱ درصد مجموع تولیدات این دو سال بوده است. این آمار به تنهایی خود گویای اهمیت صادرات زرشک است.

بخش عمده ای از محصول تولیدی زرشک هر سال به دلیل نبودن زیرساخت مناسب به ضایعات تبدیل می شود. آماری از میزان این ضایعات در دسترس نیست. اما منشا این ضایعات را می توان به شکل زیر فهرست کرد:

منشاء ضایعات زرشک:

  • بخشی از محصول که به دلیل مدیریت غیر صحیح محصول بعد از برداشت در حمل نقل تلف می شود و ارزش اقتصادی را از دست می دهد.
  • بخش از محصول که بخاطر زیر ساخت های نامناسب فرآوری، از جمله بارگاه های نامناسب یا مدیریت نامناسب در بارگاه ها کپک می زند و به ضایعات تبدیل می شود.
  • بخش از محصول که در بارگاه ها به دلیل آفت زدگی ضایع می شود و یا بخاطر سم پاشی در بارگاه برای مبارزه با آفات یک تهدید سلامت است تا یک محصول سلامت افزا و قابلیت صادراتی را از دست می دهد.
  • بخش بزرگی از محصول که بعد از فرآوری نهایی به دلیل تیمار نامناسب و نگهداری در شرایط نامطلوب ضایع می شود و این بخش بزرگ ترین بخش ضایعات و ملموس ترین آنها است و یکی از تهدید های جدی برای ورود بازرگانان و تجار به فروش و صادرات زرشک است.

در حالی که هیچ آمار رسمی یا دقیقی از میزان این ضایعات در دسترس نیست، اما با یک حدس منطقی می توان کمینه ۲۰ تا بیشینه ۵۰ درصد ضایعات را در تولید و فرآوری زرشک خشک با زیرساخت ها و دانش فنی موجود در کشور در نظر گرفت.

باتوجه به آنچه بیان شد، صادرات زرشک ، بصورت محصول تازه، فرآورده و محصول خشک شده می تواند یک ضرورت اجتناب ناپذیر برای حفظ تولید اقتصادی زرشک در ایران باشد. در مسیر صادرات زرشک چالش های متعددی وجود دارد که بصورت زیر می توان به آنها اشاره کرد. این موارد نظر شخصی من است و ممکن است متخصصین باتجربه نظر دیگری داشته باشند. موارد به ترتیب اهمیت ذکر شده است.

چالش های صادرات زرشک

  • نبود شناخت در جامعه جهانی نسبت به ارزش های تغذیه ای زرشک و نقش و اهمیت آن در سلامت مصرف کننده
  • نبود الگوی مصرف مناسب و پایدار در جامعه مصرف کننده
  • نبود تحقیقات علمی کافی پشتیبان برای بازاریابی مبتنی بر دانش محصول در بازارهای جهانی
  • عدم دسترسی به محصول با کیفیت بصورت تازه یا خشکبار قابل اعتماد برای مصرف کنندگان
  • نبودن زیرساخت های مناسب برای فرآوری محصول متناسب با نیازهای حساس و رو به رشد جامعه مصرف کننده
  • استاندارد ناکارآمد در تولید زرشک و نبود معیار ارزیابی مناسب برای تشخیص کیفیت محصول
  • کمبود دانش و آگاهی در تولید کنندگان زرشک بمنظور تولید محصولی با کیفیت و ایمن برای مصرف کننده
  • نبود دسترسی به نهاده های تولید ایمن از جمله کود های باکیفیت و سموم مجاز و مورد تایید جامعه جهانی برای مبارزه با آفات و حفظ و ارتقای کیفیت محصول تولیدی.
  • هزینه های بالای حمل و نقل محصول زرشک به دلیل نبود زیر ساخت های حمل و نقل مناسب و دوری از مراکز هدف صادراتی.

این لیست می تواند بر اساس دانش و تجربیات شما خوانندگان عزیز بسط یابد و از شما تقاضا دارم در صورتی که هرکدام از ادعاهای این متن را غیر اصولی و متناقض با حقیقت یافتید در زیر این متن نظر خود را درج فرمایید.

صادرات زرشک

صادرات زرشک

تقویت جایگاه صادرات زرشک

زرشک بی دانه قرمز که  محصول عمده باغی استان خراسان جنوبی است در فرم های متعدد خود حتی برای ایرانیان نیز ناشناخته است و بنابر این اقدامات اولیه ما در معرفی آن به دنیا می تواند در تعریف قیمت محصول و عرضه آن در بازارهای جهانی نقش بزرگی ایفا کند. بعنوان مثال در صورتی که این زرشک خشک را در سبد محصولی در کنار کشمش پلویی قرار دهیم تا اینکه آن را در سبد همراه با پسته و توت فرنگی یا حتی فراتر از آن در کنار خاویار بعنوان یک محصول صادراتی قرار دهیم، جایگاه و ارزش آن را در نظر مصرف کننده تعریف می کنیم . در این خصوص باید صادر کنندگان عزیز آگاه باشند تا با تکیه بر اهرم قیمت محصول و باتوجه به قیمت پایین این محصول در ایران در کنار دیگر خشکبار ایران، قیمت پایه ای مناسبی برای این محصول در دنیا قرار دهند.

ایران تنها تولید کننده زرشک بی دانه قرمز در جهان است و این مساله دارای مزایا و اشکالاتی است.

مزیت در این است که تلاش های ما در معرفی و شناساندن زرشک و توسعه زیرساخت های فنی و علمی مناسب است که می تواند جایگاه محصول را در دنیا تثبیت کند و این مسئولیت و وظیفه ما است . اشکال این است که این بار نمی توان چشم به تلاش های کشور دیگری در زمینه ترویجی مصرف زرشک باشیم.

در مقاله دیگری به معرفی ویژگی های فیزیکی و شیمیایی زرشک پرداخته ایم و شکی نیست که این محصول می تواند بعنوان یک غذا دارو در سبد کالای جامعه مصرف کننده قرار بگیرد. این امر تلاش های هوشمندانه بازاریابی و استمرار در ارایه این الگو ها را می طلبد.

درست است که چشم امید باغداران زرشک به دولت است تا با راهکاری جادویی مشکل را حل کند، اما تجربه نشان داده که تلاش های متمرکز و غیر هوشمندانه دولت ها اثرات کوتاه مدت و مسکن واری برای این قبیل مشکلات  دارد و در بلند مدت آسیب های آن برای صنعت مورد نظر بسیار مخاطره آمیز تر از عدم مداخله آنها است.

مثالی از خلق یک نیاز و عادتی که تا پیش از این وجود نداشت.

در اوایل قرن بیستم و  یک شرکت خصوصی آمریکایی با اتکا به تلاش های صنعت نوظهور تبلیغات و اندیشه های «کلود سی هاپکینز» توانست محصولی به دنیا معرفی کند که امروز با اتکا به عادت های مصرف کنندگان در همه خانه ها بین کودکان و بزرگ سالان مصرف کننده دارد و عامل رشد نمایی و غیر قابل تصور برای شرکت مبتکر و تولید کننده این محصول شد. در سال های پایانی قرن نوزدهم وضعیت بهداشت دهان و دندان بسیار بد بود و باوجود ساخت انواع خمیردندان توسط شرکت های متعدد، مصرف کنندگان علاقه ای به بهداشت دهان و دندان نشان نمی دادند. اما در اوایل قرن بیستم یک مبتکر با تولید خمیردندانی کف کننده و با طعم نعناع که بعد از مصرف حس گزگز و خنکی در دهان ایجاد می کرد با نام «پیسودنت » سراغ قول بازاریابی دوران ، آقای هاپکینز رفت . قانع کردن هاپکینز کار ساده ای نبود اما با دریافت امتیازات ویژه ای او به این عرصه ورود کرد و تلاش های بازاریابی خود را آغاز نمود. این تلاش ها به سادگی جواب نداد اما چیزی را که امروز بعنوان خمیر دندان های طعم دار با کارکرد های متعدد می شناسیم و عامل سلامت وبهداشت دهان و دندان در سراسر دنیا است به لطف هاپکینز و قواعد او در خلق عادت های جدید امروز در دسترس همه ما است. در صورتی که می خواهید با این داستان عمیق تر آشنا شوید خواندن کتاب «قدرت عادت» اثر «چالرز داهیگ» را به شما توصیه می کنم.

در مقالات دیگری در این سایت به هریک از این چالش ها بصورت جداگانه خواهیم پرداخت. برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید به سایر مقالات این سایت مراجعه کنید. ایساپارس تلاش دارد تا با کمک هموطنان به مرجع اطلاع رسانی زرشک و عناب در ایران تبدیل شود. زرشک و عناب غذا دارو هایی ارزشمند هستند که عمده تولید آن در استان خراسان جنوبی صورت می گیرد و تولید محصولات و فرآورده های آسان مصرف آنها می تواند نقش ویژه ای در سلامت جامعه و اقتصاد کشاورزان و باغداران این دو محصول داشته باشد.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.